صله رحم در جهان امروز؛ ضرورت یا انتخاب؟

در عصری که سرعت زندگی و فردگرایی، بنیان‌های کهن ارتباطات انسانی را سست کرده است، آیین‌های باستانی و متون مقدس ادیان الهی، با تأکیدی هماهنگ بر استحکام «پیوندهای خانوادگی» به عنوان ستون تمدن بشری پای فشرده‌اند. اما آیا این مفهوم ارزشمند، در هیاهوی جهان مدرن به ورطه فراموشی سپرده شده است؟

آدینه پرس: فائزه زنجانی: در جهان پر شتاب امروز که ارتباطات انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری به فناوری و شبکه‌های مجازی گره خورده، مفهومی به قدمت تاریخ بشر در حال کمرنگ شدن است: «صله رحم». این مفهوم که تنها به دیدار خویشاوندان محدود نمی‌شود، در حقیقت نمادی از پیوندهای عاطفی، اخلاقی و اجتماعی است که در آیین‌های کهن و ادیان الهی، ریشه‌ای ژرف دارد.

ریشه‌های آیینی صله رحم در تمدن‌های باستانی

از بین‌النهرین تا مصر باستان، از آیین‌های هندو تا آموزه‌های کنفوسیوس، احترام به خانواده و حفظ پیوندهای خویشاوندی همواره به عنوان سنگ بنای نظم اجتماعی مورد تأکید بوده است. در اسطوره‌شناسی ایرانی، «خانواده» جایگاهی مقدس داشت و گسستن از آن، به منزله فروپاشی بنیان‌های اخلاقی جامعه تلقی می‌شد.

این نگرش در متون کهن ایرانی مانند اوستا و سنگ‌نوشته‌های دوران هخامنشی نیز بازتاب یافته است.

ادیان الهی نیز با درک اهمیت این پیوند، آن را به سطح یک تکلیف اخلاقی و دینی ارتقا داده‌اند. در آیین یهود، احترام به پدر و مادر و کمک به خویشاوندان جزو فرامین ده‌گانه است. در مسیحیت، عشق به همنوع و گسترش آن به حلقه خویشاوندان، بخشی از تعالیم محوری مسیح به شمار می‌رود. اما در اسلام، صله رحم جایگاهی بی‌بدیل و آشکار دارد.

تأکید قرآن و سنت بر صله رحم

در قرآن کریم، آیات متعددی بر حفظ پیوند خویشاوندی تأکید کرده‌اند. از جمله در آیه ۱ سوره نساء می‌خوانیم: «… وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی تَسَاءَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحَامَ…».

همچنین، پیامبر اکرم (ص) در حدیثی مشهور فرمودند: «مَن أَحَبَّ أَن يُبسَطَ لَهُ فِی رِزقِهِ وَ يُنسَأَ لَهُ فِی أَثَرِهِ فَلیَصِل رَحِمَهُ» (هر که دوست دارد روزی‌اش گسترده شود و مرگش به تأخیر افتد، صله رحم کند). این احادیث نه تنها پاداش مادی و معنوی صله رحم را یادآور می‌شوند، بلکه گسستن از آن را برابر با دوری از رحمت الهی معرفی می‌کنند.

صله رحم در گفتمان امامان معصوم (ع)

امامان شیعه نیز با گفتار و کردار خویش، بر تحکیم این سنت الهی پای فشردند. امام صادق (ع) صله رحم را موجب پاکی اعمال، آسانی حساب قیامت و افزایش عمر برشمردند.

همچنین، در روایات متعدد، «رحم» به عنوان وسیله‌ای برای اتصال به رحمت الله معرفی شده و قطع آن، قطع از رحمت خداوند تلقی گشته است.

صله رحم در جهان امروز؛ ضرورت یا انتخاب؟

جامعه امروز با چالش‌های فراوانی در حوزه خانواده روبروست: افزایش طلاق، کاهش ازدواج، فردگرایی افراطی و غلبه روابط مجازی بر ارتباطات حضوری. در چنین فضایی، بازخوانی مفهوم صله رحم نه تنها یک سنت قدیمی بوده بلکه به عنوان یک «راهبرد اجتماعی» برای مقابله با آسیب‌های روانی و اخلاقی ضروری به نظر می‌رسد. تحقیقات علمی نیز نشان داده است افرادی که پیوندهای خانوادگی مستحکم‌تری دارند، از سلامت روان بالاتر، عمر طولانی‌تر و تاب‌آوری بیشتری در برابر مشکلات زندگی برخوردارند.

صله‌رحم و پیوند خانوادگی یک نیاز فطری و راهکار تمدنی

صله رحم تنها یک سنت دینی نیست؛ یک «نیاز فطری» و «راهکار تمدنی» است که در آیین‌های کهن و ادیان الهی، به ویژه در اسلام، با قوت تمام مورد تأکید قرار گرفته است. در عصر انفجار اطلاعات و تنهایی انسان مدرن، احیای این مفهوم می‌تواند به بازسازی سرمایه اجتماعی، کاهش آسیب‌های روانی و تقویت همبستگی ملی بیانجامد.

بنابراین، صله رحم را باید نه به عنوان یک عمل فردی، بلکه به عنوان یک «پروژه فرهنگی» در دستور کار نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و خانواده‌ها قرار داد.