امید به انرژی بیشتر یا تهدیدی برای اخترشناسی؟

یک طرح تازه و بحث‌برانگیز قرار است از سال آینده آغاز شود: بازتاب نور خورشید به زمین با استفاده از ماهواره‌ها برای روشن کردن مکان‌های تاریک و کمک به تولید انرژی. این ایده که توسط شرکت آمریکایی Reflect Orbital مطرح شده، هدف دارد نور خورشید را «به صورت درخواستی» در اختیار مناطق مختلف قرار دهد.

این شرکت اعلام کرده است نخستین ماهواره خود را اوایل سال ۲۰۲۶ پرتاب خواهد کرد و در قالب یک «تور جهانی» اولیه، نور خورشید را به ۱۰ نقطه منتخب روی زمین بازتاب خواهد داد. در ادامه، برنامه Reflect Orbital پرتاب هزاران ماهواره مجهز به آینه‌هایی با عرض ده‌ها متر است تا نور خورشید برای اهدافی چون عملیات از راه دور، دفاع، زیرساخت‌های مدنی و تولید انرژی به زمین بازتاب یابد.

وعده‌ها و واقعیت‌ها

Reflect Orbital پیش‌بینی کرده تا سال ۲۰۳۰ بتواند پوشش ماهواره‌ای کافی برای ارسال حدود ۲۰۰ وات بر متر مربع نور خورشید به مزارع خورشیدی فراهم کند؛ سطحی معادل نور سپیده‌دم یا غروب که می‌تواند به تولید انرژی در مکان‌هایی با نور طبیعی کمتر کمک کند.

اما بررسی‌های انجام‌شده بر اساس پرونده‌های ثبت‌شده در کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) نشان می‌دهد میزان نور مفید بازتاب‌شده به زمین بسیار کمتر از این مقدار خواهد بود. جان بارنتاین از شرکت Dark Sky Consulting در آریزونا، همراه با ستاره‌شناسان انجمن نجوم آمریکا، محاسباتی انجام داده‌اند که نشان می‌دهد یک بازتاب‌دهنده واحد نمی‌تواند انرژی کافی برای مزارع خورشیدی تولید کند.

بارنتاین توضیح می‌دهد: «سطح نور بازتاب‌شده معادل چهار برابر نور ماه کامل خواهد بود، که برای تولید برق در سطح وسیع ناکافی است. برای دستیابی به نور بیشتر، نیاز به هزاران بازتاب‌دهنده است که پرتاب و هماهنگی آن‌ها بسیار پرهزینه و پیچیده خواهد بود.»

نگرانی‌های علمی

علاوه بر ناکارآمدی احتمالی در تولید انرژی، این طرح نگرانی‌های جدی برای جامعه اخترشناسی ایجاد کرده است. بارنتاین هشدار می‌دهد که تغییر موقعیت آینه‌های ماهواره‌ها می‌تواند منجر به ایجاد نورهای لحظه‌ای شود که رصدهای نجومی را مختل می‌کند. همچنین پراکندگی نور در جو و بازتاب‌های ناخواسته اجتناب‌ناپذیر خواهد بود، به‌ویژه اگر بازتاب‌دهنده‌ها در اثر برخورد ریزشهاب‌سنگ‌ها آسیب ببینند و به آینه‌های ناقص تبدیل شوند.

Reflect Orbital اعلام کرده است با دانشمندان در تماس است تا درباره راه‌حل‌های احتمالی برای این مشکلات گفت‌وگو کند، اما تاکنون به درخواست مصاحبه مجله New Scientist پاسخ نداده است.