پیش‌نیازهای جامعه مدنی پویا

به گزارش آدینه پرس به نقل از ایرنا، جامعه مدنی شامل سازمان‌های مدنی، فعالان مدنی، رسانه‌های مستقل و موسسات آموزشی و تحقیقاتی هستند که در تعامل و همکاری با یکدیگر، به توسعه پایدار و پیشرفت جوامع کمک می‌کنند. شکل‌گیری و حرکت رو به جلوی جامعه مدنی نیازمند شناخت دقیق و کامل پیش‌نیازهایی است که فرآیند رشد و توسعه تشکل‌ها و نهادهای مدنی را تسهیل و تسریع می‌کند.
ترویج فعالیت‌های مدنی با قوی‌تر شدن طبقه متوسط: انباشت ثروت و فارغ شدن از موضوع معیشت سبب می‌شود انسان‌ها و جوامع به سمت تولید اندیشه و فعالیت‌های مدنی بیشتر گرایش پیدا کنند. زمانی که فرد از دغدغه معیشت و غم نان فراغت یابد به تقویت فکر و فعالیت‌های مدنی بیشتری مشغول می‌شود، در چنین شرایطی به مسائل اجتماعی و فرهنگی عمیق‌تری توجه می‌کند و تلاش می‌کند در بهبود جوامع خود نقش بهتری ایفا کند. به عنوان مثال، افرادی که به دلیل داشتن ثروت از نگرانی‌های مالی آزاد هستند، می‌توانند وقت بیشتری را برای فعالیت‌های زیست محیطی، انسانی و خیریه اختصاص بدهند. در چنین شرایطی به تحقیقات علمی، هنر، فرهنگ و سیاست علاقه‌مند می‌شوند و می‌توانند در این زمینه‌ها فعالیت‌های سازنده‌ای داشته باشند. بنابراین، انباشت ثروت و فارغ شدن از موضوع معیشت می‌تواند باعث افزایش انگیزه افراد برای شرکت در فعالیت‌های مدنی و اجتماعی شود و به سوی بهبود اوضاع حرکت کنند. (تقویت طبقه متوسط و راهکارهای آن در این نوشتار نمی‌گنجد ولی می‌توان در آینده بیشتر به آنها پرداخت).
آموزش از پایه: آموزش وتمرین فعالیت‌های مدنی در سنین پایین، به کودکان این امکان را می‌دهد تا با ارزش‌ها و اصول اساسی جامعه مدنی آشنا شوند. این آگاهی از جوامع مدنی، به ترویج مشارکت شهروندی و ارزش‌های دموکراسی‌خواهی کمک می‌کند. یاد می‌گیرند با همکاری، تعامل سازنده برای حل مسائل مشترک تلاش کنند و مهارت‌های اجتماعی لازم برای زندگی اجتماعی سالم را یاد بگیرند.
شرکت در فعالیت‌های مدنی از کودکی، انگیزه و اعتمادبه‌نفس کودکان را تقویت می‌کند. این تجربه به آنها می‌آموزد که نقش مهمی در جامعه برعهده دارند و می‌توانند به عنوان شهروندان مسوولیت‌پذیر و فعال در آینده در توسعه و پیشرفت شهر و کشور خود نقش سازنده‌ای ایفا کنند. در اینجا نقش نهاد آموزش و پرورش غیرقابل انکار است باید سازمان‌های مرتبط با این موضوع در دولت جدید طرح‌های نوینی را تدوین و به مرحله اجرا بگذارند به عنوان مثال، شوراهای دانش‌آموزی از حالت دکور بودن خارج شوند و با روش‌های تازه‌تر و ایده‌های نو دموکراسی و مطالبه‌گری و فعالیت جمعی را تمرین کنند.
تولید و انباشت فکر و صیانت از آن: اندیشه و فکر به عنوان یکی از پایه‌های اصلی توسعه و پیشرفت جوامع بشری شناخته می‌شود. پاشیدن بذر اندیشه در جامعه، نه‌تنها به توسعه دانش و آگاهی افراد کمک می‌کند، بلکه فرهنگ گفت‌وگو و تبادل نظر سازنده را ترویج می‌دهد و به ایجاد فضایی برای نوآوری، تحول و مشارکت شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری‌های جامعه کمک می‌کند. با ارج نهادن به جایگاه آموزش، پژوهش، رسانه‌ها، فعالیت‌های فرهنگی و هنری، برای ترویج اندیشه‌های پویا و پیشرفته در تولید و انباشت فکر و اندیشه ایجاد انگیزه کنیم و باید همچنین حفظ و صیانت از فضای ذهنی افراد و ایجاد فضایی مناسب برای بیان افکار و اندیشه‌ها بدون ترس را فراهم کرد.
به سازمان‌های مردم‌نهاد سوءظن نداشته باشیم: سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌ها با دیدگاه‌های مختلف و از زوایای گوناگون از جامعه پشتیبانی می‌کنند، با ارائه خدمات برای حل مسائل به ایجاد جوامع پویا و پایدار کمک می‌کنند. دولت‌ها و حکومت‌ها باید به عنوان یک فرصت برای توسعه پایدار به آنها نگاه کنند. پس بنابراین، به جای داشتن یک نگاه امنیتی و سوءظن به سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌ها، بهتر است که این سازمان‌ها را به عنوان یک فرصت برای توسعه پایدار در نظر گرفت و از توانمندی‌ها، ایده‌ها و انتقادات آنها نهراسید و از ظرفیت آنان برای بهبود جامعه و افزایش تعامل میان نهادهای مختلف استفاده کرد.
لزوم پشتیبانی از رسانه‌های مستقل و منتقد: رسانه‌های مستقل به عنوان ستون‌های اصلی انتقاد و وزنه تعادل قدرت‌های سیاسی و اجتماعی عمل می‌کنند و سعی می‌کنند به مردم اطلاعات صحیح و مستند را ارائه‌ بدهند. این نقش اساسی آنها برای تقویت دموکراسی و حفظ حقوق شهروندی و انعطاف‌پذیری حاکمیت و پویایی جامعه حایز اهمیت است.
اما رسانه‌های مستقل و منتقد در کشور ما با برخی چالش‌ها روبه‌رو هستند. تحریم‌ها، سانسور، فشارهای سیاسی و اقتصادی و حتی تهدید فعالان رسانه‌ای، از جمله مواردی هستند که ممکن است بر روند فعالیت رسانه‌های مستقل و منتقد تاثیر منفی بگذارند. دولت‌ها و جوامع باید برای ایجاد محیطی آزاد و امن برای فعالیت این رسانه‌ها تلاش کنند. دولت جدید می‌تواند برای برقراری ارتباط مستقیم و مثبت با رسانه‌های مستقل و منتقد به ارتقای روابط و افزایش شفافیت کمک و آن را در قالب دستورالعمل‌های حمایتی به زیرمجموعه‌های خود ابلاغ تا جامعه مدنی با فراغت و نگرانی کمتری نسبت به مسائل مرتبط رسیدگی و آنها در رسانه‌ها منتشر کند.
رسانه ملی، گفت‌وگوی ملی: رسانه ملی نباید تنها در اختیار اقلیتی خاص باشد و سیاست‌های گروه‌های اندک‌سالار را پیش ببرد، بلکه باید فارغ از هرگونه پیش‌داوری و تقسیم جامعه به خودی و غیرخودی تمامی افکار، نظرات و اندیشه‌های مختلف جامعه را پوشش بدهد و این گونه به ترویج فرهنگ گفت‌وگوی ملی و افزایش آگاهی عمومی، مشارکت شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری‌ها، توسعه فضا برای تبادل نظر و اندیشه و در نهایت به افزایش شفافیت و تقویت اعتماد عمومی در جامعه کمک کند و سبب رویش سرمایه اجتماعی را فراهم کند و ترمیم شکاف‌های اجتماعی را سبب شود. شبکه‌های اجتماعی تهدید نیستند، فرصت هستند: در جوامع مدرن، رسانه‌ها و فضای مجازی به عنوان یک فرصت و پلی برای تبادل اطلاعات، نظرات و اندیشه‌ها میان افراد و گروه‌ها عمل می‌کنند نه تهدید! تاثیر فیلترینگ و محدودیت‌ها بر فضای مجازی و فعالیت‌های مدنی و مطالبه‌گری اجتماعی نکته‌ای حیاتی است که زیان‌های آن چندان نیاز به بررسی ندارد و از آسیب‌های آن همه آگاه هستیم.

برداشتن فیلترینگ از شبکه‌های اجتماعی به جهت فراهم کردن فضایی مناسب برای گفت‌وگو، تبادل نظر و افزایش دسترسی به اطلاعات و افزایش شفافیت و تقویت روحیه مطالبه‌گری به عنوان سازمان نظارت و بازرسی مردمی بر عملکرد دولتمردان و چشمان بیدار جامعه امری ضروری است.

منبع: روزنامه اعتماد، ۲۸ دی ۱۴۰۴