ضرورت بازاندیشی در تربیت فرهنگی نوجوانان

به گزارش پایگاه خبری آدینه پرس، تحولات اجتماعی سال‌های اخیر در ایران، بار دیگر این پرسش بنیادین را پیش روی جامعه قرار داده است که ریشه ناآرامی‌ها و اغتشاشات را باید صرفاً در عرصه سیاست و اقتصاد جست‌وجو کرد یا آن‌که بخشی از پاسخ، در لایه‌های عمیق‌تر فرهنگی و تربیتی نهفته است؟ واقعیت آن است که اغتشاشات اخیر، بیش از آن‌که یک پدیده مقطعی باشند، نشانه‌ای از گسست‌های فرهنگی و ارتباطی میان نسل‌ها و نهادهای اجتماعی‌اند؛ گسست‌هایی که اگر به‌درستی فهم و ترمیم نشوند، در آینده نیز خود را به اشکال مختلف بازتولید خواهند کرد.

نوجوانان؛ کنشگران خاموش یا مخاطبان فراموش‌شده؟
نوجوانان در اغتشاشات اخیر، نه الزاماً به‌عنوان طراح و رهبر، بلکه عمدتاً به‌عنوان مخاطبان تأثیرپذیر و گاه کنشگران هیجانی حضور داشتند. این واقعیت ما را به یک پرسش جدی می‌رساند:
آیا نظام تربیت فرهنگی ما توانسته است مهارت «فهم اجتماعی»، «تفکیک اعتراض از اغتشاش» و «تحلیل انتقادی پیام‌های رسانه‌ای» را به نسل جدید منتقل کند؟
باید پذیرفت که نوجوان امروز، در زیست‌بومی رسانه‌ای رشد می‌کند که مرز میان واقعیت و روایت، حقیقت و تحریف، احساس و تحلیل به‌شدت مخدوش شده است. در چنین فضایی، اگر تربیت فرهنگی به‌روز، گفت‌وگومدار و اقناعی وجود نداشته باشد، طبیعی است که هیجان جای خرد، و واکنش جای کنش مسئولانه را بگیرد.

آسیب اصلی؛ ضعف روایت فرهنگی و فقدان گفت‌وگو
یکی از آسیب‌های جدی که اغتشاشات اخیر آن را برجسته کرد، ضعف روایت رسمی و فرهنگی برای نوجوانان است. بسیاری از نوجوانان، نه از مسیر خانواده، مدرسه یا نهادهای فرهنگی، بلکه از طریق شبکه‌های اجتماعی هویت، معنا و حتی خشم خود را صورت‌بندی می‌کنند. این وضعیت، نتیجه سال‌ها غفلت از «زبان نسل جدید» و ترجیح رویکردهای دستوری به‌جای گفت‌وگو است.
تربیت فرهنگی، با صدور بخشنامه و تکرار شعار محقق نمی‌شود. نوجوان امروز، پیش از آن‌که مخاطب پیام باشد، مخاطب رابطه است؛ رابطه‌ای مبتنی بر احترام، شنیده‌شدن و امکان پرسشگری.
ضرورت بازتعریف تربیت فرهنگی
بازاندیشی در تربیت فرهنگی نوجوانان، یک انتخاب نیست؛ یک ضرورت راهبردی است. این بازتعریف باید چند ویژگی اساسی داشته باشد:
– گفت‌وگومحور بودن به‌جای یک‌سویه‌گویی
– تقویت سواد رسانه‌ای انتقادی نه صرفاً هشدارهای سلبی
– بهره‌گیری از زبان هنر، روایت و تجربه زیسته
– پذیرش تنوع هویتی و فرهنگی به‌ویژه در استان‌هایی با بافت متکثر
– شبکه‌سازی میان خانواده، مدرسه، رسانه و نهادهای فرهنگی
نوجوانی که امکان گفت‌وگو، اعتراض مدنی و بیان دغدغه‌هایش را در چارچوب‌های فرهنگی بیابد، کمتر به مسیرهای پرهزینه و مخرب کشیده می‌شود.
اغتشاشات اخیر را باید نه فقط به‌عنوان یک بحران امنیتی، بلکه به‌مثابه هشداری فرهنگی فهم کرد؛ هشداری که می‌گوید اگر تربیت فرهنگی نسل نوجوان را جدی نگیریم، شکاف‌ها عمیق‌تر خواهند شد. سرمایه‌گذاری بر فرهنگ، آن هم با نگاه انسانی، هنرمندانه و آینده‌محور، کم‌هزینه‌ترین و پایدارترین راه برای تأمین امنیت اجتماعی و انسجام ملی است.